Ang Dayari ng Buhay

Sa isang napakagandang mundo, marami sa atin ang naghahangad ng isang maganda at masaganang buhay, subalit hindi batid kung paano ito maisasakatuparan. Ito ay sa dahilang tayo’y madalas maging gastador sa mga bagay na hindi naman talaga kinakailangan – ika nga, ‘di praktikal ang ating mga desisyon.

Pag-aaral o Magtrabaho?

Sa Pilipinas, totoo na malaki ang papel ng edukasyon sa paghahanap ng magandang trabaho o pagtatayo ng negosyo para umangat sa buhay. Pero naiintindihan ko rin yung punto mo na mahirap mag-invest sa pag-aaral dahil matagal at magastos. Parang, “Education is expensive,” ika nga nila.

Pero napaisip din ako sa sinabi mo na kapwa tao lang ang gumagawa ng sistema para ma-control tayo. Medyo may punto ka dyan. Kasi, kung iisipin, ang sistema ng edukasyon ay ginawa ng mga tao para magbigay ng kaalaman at kasanayan, pero minsan parang nagiging hadlang pa ito sa pag-angat ng iba.

Sa isang banda, mahalaga ang edukasyon kasi nagbubukas ito ng maraming oportunidad. Pero sa kabilang banda, hindi naman porke’t walang diploma, wala nang pag-asa. Maraming successful na negosyante at indibidwal na hindi nakatapos ng pag-aaral pero umasenso sa buhay dahil sa sipag, tiyaga, at diskarte.

Ang mahalaga siguro ay magkaroon ng kritikal na pag-iisip at huwag basta-basta magpaapekto sa sistema. Kung sa tingin mo mas makakabuti sa’yo ang magnegosyo, go lang! Kung gusto mong mag-aral, pag-ipunan at magpursigi. Ang importante ay maging resourceful at huwag matakot sumubok ng iba’t ibang paraan para maabot ang iyong mga pangarap.

Alam mo ‘yung totoo? Sa hirap ng buhay ngayon, maraming Pinoy, lalo na ‘yung mga kabataan, mas pinipili na lang magbanat ng buto kesa mag-aral. Kumbaga, ‘di bale na ang diploma, basta may maipakain sa pamilya. Gets ko naman ‘yun, eh. Mahirap talagang mangarap ng mataas kung gutom ang tiyan.

Pero teka, paano nga ba natin babaguhin ‘to? Paano natin mabibigyan ng kulay at pag-asa ‘yung ganitong sitwasyon? Simple lang: kailangan may isang magsakripisyo. Isa sa pamilya ang kailangang tumaya, magtiis, at magpursigi para makatapos ng pag-aaral.

Isipin mo ‘to: ‘yung sakripisyong ‘yun, hindi lang para sa kanya. Para ‘yun sa buong pamilya. Pag nakatapos siya, mas malaki ang tsansang umangat ang buhay nila. Mas maraming oportunidad na magbubukas. Mas magiging maginhawa ang kinabukasan.

Kaya sa mga kabataan na nasa ganitong sitwasyon, huwag kayong mawalan ng pag-asa. Hanapin niyo ‘yung isang taong handang magsakripisyo para sa inyo. At sa mga pamilyang naghihikahos, magtulungan kayo. Suportahan niyo ‘yung nag-aaral. Dahil sa sama-samang pagpupursigi, walang imposible.

Huwag bumili kung hindi kinakailangan, huwag mangutang kung ikakahirap mo

“Alam mo, bilang Pinoy, naranasan ko na rin ‘yung hirap ng buhay. ‘Yung tipong bawat piso pinag-iisipan kung saan ilalaan. Kaya para sa akin, napakahalaga nitong mga payo na ‘to: ‘Huwag bumili kung hindi kinakailangan, huwag mangutang kung ikakahirap mo.’

Kasi realidad ‘yan, eh. Sa Pilipinas, hindi biro ang magkaproblema sa pera. Minsan, dahil sa kagustuhan nating magkaroon ng mga bagay na uso, napapabili tayo ng hindi naman kailangan. Tapos, dahil kulang ang pera, mangungutang. Wala namang masama sa pangungutang, pero dapat sigurado kang kaya mong bayaran. Hindi ‘yung uutang ka ngayon, tapos limang taon kang maghihirap at magiging pulubi.

Ang dapat nating tandaan, bawat pera o piso na hawak natin, dapat gamitin sa tama at paghandaan. Disiplina sa pera at control – ‘yan ang susi para hindi tayo maghirap. Isipin mo na lang, imbes na ibili ng bagong cellphone, pwede mo ‘yang ipunin para sa emergency fund o kaya’y ipuhunan sa maliit na negosyo.

Mahirap magtipid, lalo na kung maraming tukso sa paligid. Pero kung gusto nating umangat sa buhay, kailangan nating maging matalino sa paghawak ng pera. Disiplina at control – ‘yan ang magdadala sa atin sa magandang kinabukasan.

Habang bata pa tayo, mag-ipon na at mag-invest

Habang bata pa tayo, mag-ipon na at mag-invest. Bakit? Kasi darating ‘yung panahon na tatanda tayo. ‘Wag nating isipin na forever tayong malakas at walang sakit.

Totoo ‘yan, eh. Pag tanda natin, doon na magsisimulang sumulpot ang iba’t ibang karamdaman. Rayuma dito, sakit sa puso doon, diabetes pa. Ang daming pagsubok na kakaharapin natin. At kung hindi tayo naghanda, doon tayo magsisisi.

Isipin mo na lang, kung nag-ipon at nag-invest tayo noong bata pa, may pera tayong pangpagamot. Hindi tayo aasa sa mga anak natin o sa gobyerno. Mayroon tayong sariling seguridad.

Kaya payo ko sa inyo, ingatan natin ang ating mga sarili. ‘Wag nating abusuhin ang ating katawan. Kumain tayo ng masustansyang pagkain, mag-exercise, at magpahinga. Iwasan natin ang mga bisyo na makakasira sa ating kalusugan.

Kasi ang totoo, ang kalusugan ay kayamanan. Kung malusog tayo, mas marami tayong magagawa. Mas mae-enjoy natin ang buhay. At mas magiging handa tayo sa mga pagsubok na darating sa ating buhay. Kaya habang bata pa, mag-ipon na, mag-invest, at ingatan ang ating mga sarili. Para pag tanda natin, walang pagsisisi.

Ingat tayo sa mga taong masyadong ‘social’ pero babad naman sa utang

Ingat tayo sa mga taong masyadong ‘social’ pero babad naman sa utang. ‘Yung tipong laging nakikita sa party, laging may bagong gamit, pero pagdating sa bayaran, biglang naglalaho. Iwasan natin ‘yung mga ganun.

Totoo ‘yan, eh. Minsan, dahil gusto nating maging ‘in’ o kaya’y dahil naaawa tayo, napapautang tayo sa mga kaibigan natin. Wala namang masama sa pagtulong, pero dapat siguraduhin nating may garantiya. Hindi ‘yung basta na lang tayo magpapautang tapos pagdating ng singilan, tayo pa ang masisira ang ulo.

Kasi ang totoo, mas madalas masira ang pagkakaibigan dahil sa pera. Kaya payo ko sa inyo, kung magpapautang kayo, siguraduhin niyong may kasulatan o kaya’y may collateral. Kung wala, ‘wag na lang. Mas mahalaga ang pagkakaibigan kaysa sa pera.

At higit sa lahat, sanayin natin ang ating mga sarili na magtipid at alagaan ang ating mga sarili. ‘Wag tayong magpapadala sa mga tukso ng mundo. ‘Wag tayong bibili ng mga bagay na hindi naman natin kailangan. Isipin natin ang ating kinabukasan.

Kasi ang totoo, ang pagtitipid at pag-aalaga sa sarili ay investment sa ating kinabukasan. Kung marunong tayong magtipid, mas marami tayong maiipon. Kung inaalagaan natin ang ating sarili, mas magiging malusog tayo. At kung malusog at may ipon tayo, mas magiging handa tayo sa mga pagsubok na darating sa ating buhay.